تلاش خود را به كار برده باشد ، معذور خواهد بود . 8 - در بين امت كسانى هستند كه آنان را « محدّث » و « ملهم » گويند ، و نيز ، كسانى كه خوابهاى صحيح مىبينند و از راه آن به حقايق مىرسند ، ولى همه اينها نيازمند اثبات است و كاربرد آن در حدّ عقيده شخصى است و عمل بدان از محدوده فردى فراتر نمىرود . 9 - مناظره و مناقشه در عقايد اگر براى فهميدن و فهماندن همراه با رعايت ادب و تقوا باشد پسنديده است . ولى بر انسان است كه آنچه را نمىداند نگويد . بحث و مناظره هرگاه به مرز لجاجت و خودنمائى با سخنان زشت و خلقيات سوء رسيد ، امرى قبيح و ناپسند و اجتناب از آن براى حفظ عقيده واجب است . 10 - « بدعت » چيزى است اختراعى و ساختگى به اسم دين كه از دين نيست و ريشه شرعى ندارد . گاهى نيز چيزى را « بدعت » نامند كه اگر با دقت نظر به آن توجه شود ، « بدعت » نيست ؛ چنان كه گاهى چيزى را كه « سنّت » نيست « سنّت » نامند . پس ، تأمّل و انديشه قبل از فتوى ضرورى است . « 1 » 11 - وجوب دقت نظر و تعمّق در « تكفير » ، زيرا تا كفر كسى با اقرار خود او يا بيّنه قطعى اثبات نگرديده ، حكم كفر درباره وى جايز نيست . چه ، « تكفير » موجب حدّ شرعى مىگردد و قاعده فقهى در حدّ شرعى اين است كه : « انّ الحدود تدرأ بالشّبهات » حدود با شبهات بر طرف مىگردند . و كافر شمردن ديگران از بزرگترين گناهان است مگر آنكه به حق باشد . 12 - وجوب ردّ موارد خلاف به « كتاب و سنّت و عترت » همان گونه كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمان داده ، و خداى متعال درباره آن فرموده : وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَ إِلى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطانَ إِلَّا قَلِيلًا . اگر [ حوادث و پيش‌آمدها را ] به پيامبر و رهبران خودشان - كه قدرت

--> ( 1 ) - سيد مرتضى ، على بن الحسين الموسوى [ متوفاى : 436 ه ] : « رسائل الشريف المرتضى ، رسالة الحدود و الحقايق » .